Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken


UploadenAfbeeldingDef.png
NaamJoe Orton
Volledige naamJohn (Joe) Kingsley Orton'
Geboortedatum1 januari 1933
Geboorteplaats Leicester
Overlijdensdatum9 augustus 1967
Overlijdensplaats Londen
BeroepToneelschrijver
DisciplineToneel
Externe databases:
IMDb
VIAF

Joe Orton was de eerste zoon uit een arbeidersgezin. Zijn vader was tuinier, zijn moeder verloor een long aan tuberculose. Als kind leed hij aan astma, hetgeen hem zijn opleiding kostte. Rond zijn 16de werd hij actief in het amateurtoneel. Hij vroeg een beurs aan voor de Royal Academy of Dramatic Art en ging in 1951 naar Londen. Daar ontmoette hij Halliwell en ging met hem samenwonen; ze kregen een relatie. Geen van beiden was succesvol als acteur; in plaats daarvan schreven ze gezamenlijk enkele romans die het niet haalden, en leefden van Halliwells niet onaanzienlijke erfenis. Ze vermaakten zich met practical jokes; een daarvan was het stelen van boeken uit openbare bibliotheken, die ze verrijkten met obscene prenten en omslagen, waarvoor ze zes maanden celstraf kregen.

Begin jaren '60 ging Orton over op theater; zijn stukken waren direct controversieel, ontvingen zowel bijval als geweldige kritiek, maar stimuleerden hem tot een koortsachtige productie. Hij schreef zowel voor radio (hoorspel), theater als film. Ondertussen leed zijn partner Halliwell (zeven jaar ouder) aan depressies en werd psychiatrisch behandeld. In augustus 1967 vermoordde Halliwell Orton met een hamer, waarna hijzelf een overdosis slaaptabletten innam.

Werk

Ortons eerste volwaardige toneelwerk was Entertaining Mr. Sloane. Sloane is een onderhuurder die zich aanvankelijk presenteert als een keurige jongeman, maar zich allengs ontpopt als een despoot. De vader van de twee verhuurders wordt gedood en de moord wordt weggemoffeld.

Loot, gezien als zijn tweede toneelstuk, begint al met een krankzinnige situatie: een verpleegster die zeven moorden op haar geweten heeft, verleidt de man van haar achtste slachtoffer tot een huwelijk. Tegelijk pleegt zijn zoon een bankroof. De buit wordt verborgen in de doodskist, en het gemummificeerde lijk in een kast. De enige die niets gedaan heeft (de echtgenoot), wordt gevangengenomen en vermoord.

What the Butler saw (postuum uitgebracht in 1969) speelt in een krankzinnigengesticht, waar de doktoren al heel snel de eigenlijke krankzinnigen blijken. Het stuk blinkt uit door onnavolgbare dialogen. Ook is er weer de moordende satirische blik op het Engeland van die tijd, de seksuele moraal en de pastiche op detectives.

Orton schreef nog enkele hoorspelen, tv-spelen en scenario's, in zeer hoog tempo en veelal meerdere tegelijk.


Joe Orton heeft bijgedragen aan 33 productie(s).

Joe Orton heeft gewerkt in de volgende functies:


Het gehele overzicht van voorstellingen waaraan Joe Orton heeft meegewerkt, voor zover geregistreerd in de Theaterencyclopedie:

NB: Bij de carrièreoverzichten zijn de voorstellingen gekoppeld aan de premièredatum. Het kan echter voorkomen dat personen niet aan de première meewerkten, maar pas later bij de voorstelling betrokken raakten.

Curriculum Vitae Theatrum
Productie Functie Producent Seizoen Premièredatum In regie van
Entertaining Mr. Sloane Regie Theaterschool 1989/1990 28 februari 1990 Joe Orton
Lief zijn voor Sloane Auteur (schrijver libretto, scenario) Toneelgroep Centrum 1965/1966 29 oktober 1965 Peter Oosthoek
De poet Auteur (schrijver libretto, scenario) Amsterdamsche Studenten Toneelvereeniging 1967/1968 5 april 1968 Agaath Croiset-Witteman
Oidipoet Auteur (schrijver libretto, scenario) Amsterdamsche Studenten Toneelvereeniging 1968/1969 15 februari 1969 Peter Hoeksema
Buit Auteur (schrijver libretto, scenario) Toneelgroep Theater 1969/1970 28 februari 1970 Berend Boudewijn
Entertaining Mr. Sloane Auteur (schrijver libretto, scenario) Belgrade Theatre of Coventry 1971/1972 8 november 1971 Roger Redfarn
De rotzak op de trap Auteur (schrijver libretto, scenario) Stichting FACT 1976/1977 20 september 1976 Dick Top
Begrafenisvermaak Auteur (schrijver libretto, scenario) Stichting FACT 1976/1977 20 september 1976 Dick Top
Wat de butler zag Auteur (schrijver libretto, scenario) Toneelgroep Theater 1979/1980 14 maart 1980 Andy Daal
Aan het langste eind Auteur (schrijver libretto, scenario) Impresariaat Gislebert Thierens b.v. 1983/1984 6 oktober 1983 Walter Kous
Roof Auteur (schrijver libretto, scenario) Stichting FACT 1984/1985 8 januari 1985 Lidwien Roothaan
Entertaining Mr. Sloane Auteur (schrijver libretto, scenario) ESTA 1985/1986 13 maart 1986 Grant Coburn
Wat de butler zag Auteur (schrijver libretto, scenario) Stichting Het Hof 1986/1987 20 november 1986 Ruurt de Maesschalck
Het lijk in de kelder Auteur (schrijver libretto, scenario) Universiteitstheater (Amsterdam) 1986/1987 1 december 1986
Loot Auteur (schrijver libretto, scenario) LEST 1986/1987 3 juni 1987 John Hartnett
Van de schurk en een papegaai Auteur (schrijver libretto, scenario) Trudie Lute 1987/1988 10 december 1987
Loot Auteur (schrijver libretto, scenario) Theaterschool 1987/1988 13 mei 1988 Peter Eversteyn
The Ruffian on The Stair Auteur (schrijver libretto, scenario) Stalhouderij Theatre Company 1987/1988 6 juli 1988 Ralph McAllister
Entertaining Mister Sloane Auteur (schrijver libretto, scenario) Flikkertheater De Jonkers 1988/1989 19 mei 1989 Jacques Brooymans
What The Butler Saw Auteur (schrijver libretto, scenario) Effekten in Ontwikkeling 1989/1990 15 december 1989 Peter Eversteyn
Roof Auteur (schrijver libretto, scenario) Maastrichts Theaterensemble Het Vervolg 1990/1991 16 november 1991 Michael Fields
Rockanjé sur Mer Auteur (schrijver libretto, scenario) Ro Theater 1991/1992 16 mei 1992 Henri van Zanten
Die kerel op de trap Auteur (schrijver libretto, scenario) Theaterwerkplaats Het Balkon 1992/1993 18 maart 1993 Chris Junge
Lief zijn voor Sloane Auteur (schrijver libretto, scenario) Theater van het Oosten 1993/1994 11 maart 1994 Leonard Frank
Entertaining Mr. Sloane Auteur (schrijver libretto, scenario) Effekten in Ontwikkeling 1993/1994 15 april 1994 Peter Eversteyn
The Ruffian on The Stair Auteur (schrijver libretto, scenario) Theaterwerkplaats InDependance 1994/1995 10 januari 1995 Peter Eversteyn
De woestelingen Auteur (schrijver libretto, scenario) De Parade vzw 1995/1996 22 maart 1996 Rudi Meulemans
Roof Auteur (schrijver libretto, scenario) Theaterschool 1996/1997 20 juni 1997 Marije Gubbels
Wat de butler zag Auteur (schrijver libretto, scenario) Maastrichts Theaterensemble Het Vervolg 2001/2002 22 juni 2002 Arie de Mol
De schoft op de trap Auteur (schrijver libretto, scenario) Hogeschool voor de Kunsten Utrecht 2002/2003 19 juni 2003 Albert Lubbers
Entertaining Mr. Sloane Auteur (schrijver libretto, scenario) Theater Antigone 2003/2004 15 mei 2004 Jos Verbist, Bart Meuleman
Spelen met Sloon Auteur (schrijver libretto, scenario) Mooi weer & zo 2018/2019 25 oktober 2018 Johan Simons, Eva Lemaire
Spelen met Sloon Auteur (schrijver libretto, scenario) Mooi Weer & Zo 2018/2019 25 oktober 2018 Johan Simons


Toneelwerk

  • Fred and Madge (1959) en The Visitors (1961) (uitgegeven in 2001)
  • The Ruffian on the Stair (première 1964, eerst als BBC-hoorspel)
  • Entertaining Mr Sloane (première 1964)
  • Loot (première 1965)
  • The Erpingham Camp (1966) en The Good and Faithful Servant (1967), tv-spelen
  • Funeral Games (1966, première 1968)
  • What the Butler Saw (1967, première 1969)
  • Up Against It (voor The Beatles, 1967)

Bronnen