Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken


Friedrich von Schiller (1759 - 1805), ook geregistreerd in de Productiedatabase als Friedrich Schiller, was een Duits toneelschrijver, filosoof en dichter. Hij geldt als een van de grotere literatoren in de Duitse geschiedenis. In 1802 werd hij in de adelstand verheven, hij mocht zich sindsdien von Schiller noemen.

Biografie

Schiller was in zijn werk aanvankelijk revolutionair georiënteerd. Dat wil zeggen, zoals dat in die tijd gold: streven naar vrijheid en gelijkheid, het afwijzen van willekeur en onrechtvaardigheid. In later jaren was hij gematigder. Schiller is o.a. bekend van het gedicht '(Ode) An die Freude' (1785) dat door tijdgenoot Beethoven gedeeltelijk verwerkt werd in het slotdeel van zijn Negende Symfonie.
In Weimar, een plaats waar Schiller lang woonde, wordt hij geëerd met een standbeeld. Naast hem staat stad- en tijdgenoot Johann Wolfgang von Goethe.

Friedrich Schiller overleed op 9 mei 1805 op 45-jarige leeftijd aan een longaandoening. In 1889 werd Schiller's erfenis eigendom van de groothertogin van Saksen-Weimar-Eisenach, Sophie die het Goethe-Schiller-Archiv oprichtte.
Een bekende uitspraak van Schiller betreffende het werk van Immanuel Kant over de Noumenale vrijheid is "Je kan omdat je moet".

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een link naar een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht, c.q. die in Nederland te zien zijn geweest en waarbij hij onder de naam Friedrich von Schiller geregistreerd werd als auteur, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Maria Stuarda - Het Italiaansch Dramatisch Gezelschap - 1859-06-30
De dochter van den muzikant - Tooneelgezelschap Boas & Judels - 1860-09-26
De roovers (Bäuber) - Van Ollefen en Haspels - 1864-02-26
De roovers - Gezelschap J. Ed de Vries - 1864-05-31
De roovers - Tjasink & Peters Roobol - 1866-05-26
De roovers - Vereenigde Tooneelisten van de Stadsschouwburg o.l.v. Stumpff en Veltman - 1873-05-31
Maria Stuart - Vereenigde Tooneelisten van de Stadsschouwburg o.l.v. Stumpff en Veltman - 1874-10-10
Maria Stuart - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1877-10-09
De roovers - Moor en Veltman Van Ollefen - 1879-11-01
Maria Stuart - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1880-10-26
Maria Stuart - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1882-03-24
Maria Stuart - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1888-01-24
De roovers - Hollandsch Tooneelgezelschap (o.l.v. Van Lier) - 1891-08-08
De Maagd van Orleans - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1897-09-15
Maria Stuart - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1901-09-23
Maria Stuart - N.V. Het Rotterdamsch Tooneelgezelschap - 1902-02-19
De samenzwering van Fiesco te Genua - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1902-04-22
Maria Stuart - Nieuwe Nederlandsche Tooneelvereeniging - 1904-09-03
De maagd van Orleans - N.V. Het Rotterdamsch Tooneelgezelschap - 1904-09-20
Maria Stuart - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1905-05-09
Maria Stuart - De Nederlandsche Tooneelvereeniging (1893-1912) - 1909-08-11
De roovers - N.V. De Tooneelvereeniging - 1921-02-01
Willem Tell - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1934-02-03
Don Carlos - N.V. Het Nederlandsch Tooneel - 1938-11-05
Don Carlos - Düsseldorfer Schauspielhaus - 1940-02-19
Maria Stuart - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1941-09-21
Die Verschwörung des Fiesco zu Genua - Deutsches Theater in den Niederlanden - 1944-01-26
Tooneelprogramma I - Gemeentelijk Theaterbedrijf Amsterdam - Afdeeling Tooneel - 1944-11-15
Maria Stuart - Stichting Het Nederlands Volkstoneel - 1951-01-22
Maria Stuart - De Haagsche Comedie - 1954-04-17
Maria Stuart - Holland Festival - 1956-07-06
Don Carlos - Rotterdams Toneel - 1959-11-10
Wilhelm Tell - Düsseldorfer Schauspielhaus - 1960-01-05
Proefje - Westdeutsches Tourneetheater - 1960-04-01
Don Carlos - Kleef Theater am Niederrhein - 1961-11-15
Kabale und Liebe - Westdeutsches Tourneetheater - 1963-02-19
Don Carlos - Düsseldorfer Schauspielhaus - 1963-09-27
Maria Stuart - De Nederlandse Comedie - 1964-11-28
Don Carlos - Stichting Nieuw Rotterdams Toneel - 1966-02-26
Wallensteins Tod - Düsseldorfer Schauspielhaus - 1968-11-12
Collage van scènes uit en improvisaties op de romantiek - Theaterschool - 1974-05-30
Maria Stuart - Haagse Comedie - 1977-01-01
De rovers - Zuidelijk Toneel Globe - 1977-11-19
List en liefde - Publiekstheater - 1977-12-10
Don Carlos - Publiekstheater - 1981-10-03
Demetrius - Holland Festival - 1983-05-23
Carlos - Shaffy Theater - 1986-04-15
Progress Passion - Taller Amsterdam - 1987-03-13
Turandot - Turandot - 1987-07-21
Don Carlos - Krochttheater - 1988-01-15
Don Carlos - De Tijd vzw - 1988-10-20
De rovers - Passage Oost-Europa - 1990-10-02
Maria Stuart - Het Nationale Toneel - 1991-03-05
Don Carlos - Hogeschool Eindhoven - 1992-06-17
De roovers - Maatschappij Discordia - 1994-07-05
Voorwerp van verlangen - Stichting Theaterwerkplaats Limburg Het Kruis van Bourgondië - 1994-10-21
Carlos - Maten V.Z.W. - 1995-03-30
Don Carlos - RO Theater - 1995-09-30
List en liefde - Haarlems Toneel - 1996-02-24
Elisabeth & Maria and Some Lesser Tales - Hogeschool voor de Kunsten Arnhem - 1998-03-11
Maria Stuart - de Roovers Spelen VZW - 2000-02-11
Kabale und Liebe - Carrousel Theater an der Parkaue - 2001-01-23
Carlos - Stichting FACT - 2001-06-05
Maria Stuart - De Theatercompagnie - 2001-10-25
Scènes uit Maria Stuart - Toneelacademie Maastricht - 2002-06-26
Don Carlos - Huis aan de Amstel - 2004-10-06
Maria en Elizabeth - Barbara Pouwels - 2005-06-06
Maria Stuart - De Regiedagen - 2005-06-30
Don Carlos - Toneelgroep Amsterdam - 2005-09-25
Maria Stuart - Het Nationale Toneel - 2006-11-16
Maria Stuart - Theatergroep Aluin - 2007-03-09
De rovers - Noord Nederlands Toneel - 2008-04-01
De rovers - Zomergasten - 2009-06-04
Repertoire - Frascati Producties - 2010-05-18
Kabaal en liefde - Theaterproductiehuis Zeelandia - 2013-08-27
Maria Stuart - Toneelgroep Amsterdam - 2014-12-03
Don Carlos - Stichting Toneelschuur Producties - 2016-04-23
Jeanne d'Arc - Het Nationale Toneel - 2017-02-11
Don Carlos - Mooi weer & zo - 2019-01-10
Maria Stuart - Mooi weer & zo - 2019-02-22

Het graf van Schiller

Schiller werd in 1805 met andere belangrijke Weimaraanse doden in een gemeenschappelijk mausoleum bijgezet [1]. Toen de kisten in de kelder waren verrot rolden de knekels en de schedels over de vloer. Zo konden de mensen die de kelder in 1827 openden Schiller's resten niet meer herkennen. De Weimarer burgemeester Carl Leberecht Schwabe ging van frenologische uitgangspunten uit toen hij uit de stoffelijke resten de grootste schedel, passend voor een genie, en het grootste skelet koos. Schiller was een forse man geweest.
Goethe heeft de schedel van zijn vriend gezien [2] en er een "Ode aan Schillers schedel" [3] aan gewijd die postuum werd gepubliceerd [4]. Latere deskundigen [5] wezen op hun beurt twee andere schedels als die van Schiller aan. De drie schedels en het skelet werden naast de (originele) kist van Goethe in de vorstelijke grafkelder in Weimar bijgezet waar 60.000 bezoekers per jaar in afdalen.
De authenticiteit bleef een omstreden zaak. Men vergeleek de schedel met het dodenmasker en zo kwam de ene geleerde tot de conclusie dat zij echt was [6] terwijl anderen juist meenden bewijs te hebben gevonden voor het tegendeel.
In 2008 toonde DNA onderzoek [7] in opdracht van de Klassik Stiftung, de beheerder van Schiller's nalatenschap, aan dat geen van de drie schedels van Schiller geweest kan zijn. Het geraamte is ook niet van Schiller, het bestaat uit delen van drie onbekende personen, en deze delen passen niet bij de drie schedels [8]. De sarcofaag in de vorstelijke grafkelder is sinds het onderzoek naar de stoffelijke resten leeg.

Werken / Drama

  • Die Räuber (1781, [[theater (voorstelling)|theater)
  • Kabale und Liebe (1783)
  • Die Verschwörung des Fiesco zu Genua (1784)
  • Don Carlos (1787, theater)
  • Maria Stuart (1800, theater)
  • Wallenstein, trilogie, (1800, theater)
  • Die Jungfrau von Orléans (1801)
  • Turandot (naar Carlo Gozzi) (1801)
  • Die Braut von Messina (1803)
  • Wilhelm Tell (1804, theater)

Werken / Historische en theoretische geschriften

  • Geschichte des Abfalls der Niederlande (1788 - 1ste deel)
  • Geschichte des Dreissigjährigen Krieges (1790)
  • Über die ästhetische Erziehung des Menschen (1794-1795, brievencyclus)
  • Über naive und sentimentalische Dichtung (1795)

Werken / Gedichten en balladen

  • Ode an die Freude (1786)
  • Resignation (1786)
  • Die Teilung der Erde (1795)
  • Der Handschuh (1797)
  • Der Taucher (1797)
  • Das verschleierte Bild zu Sais
  • Die Kraniche des Ibykus (1797)
  • Ritter Toggenburg (1797)
  • Der Ring des Polykrates (1798)
  • Der Kampf mit dem Drachen (1798)
  • Die Bürgschaft (1798)
  • Das Lied von der Glocke (1799)
  • Nänie (1800)
  • Der Antritt des neuen Jahrhunderts (1800)
  • Das Siegesfest (1803)
  • Die Huldigung der Künste (1804)
  • Das Berglied (1804)

Literatuur

  • Safranski, Rüdiger Friedrich Schiller of de uitvinding van het Duitse idealisme
Wikisource NL Meer bronnen die bij deze auteur horen, kan men vinden op de pagina Friedrich von Schiller op de Nederlandstalige Wikisource.

Bronnen



  1. NRC Handelsblad op 5 mei 2008. Op [1] schrijft een Duitse bron over een "gemeenschappelijk graf".
  2. Bron
  3. zie voor het gedicht
  4. Postume titel: "Bei der Betrachtung von Schillers Schädel"
  5. Dr. DrHermann Welcker en Dr. Hermann Schaafhausen twistten daarover in 1883; ook in 1911 laaide de discussie op.
  6. Dr. Gerassimov in 1959
  7. Een opgraving van het graf van de familie Schiller in Bonn en een expertise door Prof Dr. Richard Scheithauer.
  8. Persbericht van de Klassik Stiftung Weimar, 5 mei 2008