Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Portret van Ferd Sterneberg 337667.jpg


Ferd Sterneberg, 1950. Foto: Maria Austria, Particam Pictures/MAI. Collectie TIN.

NaamFerd Sterneberg
Volledige naamFerdinand Sterneberg
Geboortedatum11 augustus 1901
Geboorteplaats Nijmegen
Overlijdensdatum20 januari 1987
Overlijdensplaats Amsterdam
BeroepActeur, Dramadocent, Vertaler, Auteur
DisciplineToneel
IMDb-profiel0827949
VIAF-profiel292329537

Biografie

Ferd Sterneberg (1901 - 1987) was een Nederlands acteur, regisseur en artistiek leider.

Toen Ferd Sterneberg zeven jaar oud was, overleed zijn vader, waarna hij met zijn moeder en zuster zijn geboorteplaats Nijmegen verliet. Eerst vestigden zij zich in Zandvoort, waar de toneelrecensies van J.B. Schuil in het Haarlemsch Dagblad Ferds belangstelling voor toneel wekten. In 1914 verhuisden zij naar Amsterdam.

Ferd Sterneberg kwam in 1921 van de toneelschool en debuteerde met de titelrol in Britannicus van Racine (openluchtvoorstelling). Hij speelde, met uitzondering van de jaren 1942/45 toen hij in het toneelspelersverzet zat. Hij is gehuwd geweest met Carla de Raet van 1925 tot 1931 en Tine Medema van 1942 tot 1947.

Theater/Dans

Een chronologisch en daaronder een link naar een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gegaan en waarin hij is opgetreden, alsmede naar zijn overige bijdragen aan voorstellingen, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase.

 
Allah Karim (God is genadig) - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1921-09-10
Droomspel - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1921-10-16
Madame Sans-Gêne - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1922-03-25
Dulcy helpt! - Comœdia - 1923-05-01
De terugkeer van Peter Grimm - Comœdia - 1923-10-05
Zes personages op zoek naar een schrijver - Comœdia - 1923-11-03
De sirene - Comœdia - 1923-11-17
't Galgemaal - Comœdia - 1924-01-11
De zeven sleutels van Baldpate - Comoedia - 1924-03-17
De zeven sleutels van Baldpate - Comœdia - 1924-03-27
De zeven sleutels van Baldpate - Vereenigd Tooneel - 1924-09-09
De gele mantel - Vereenigd Tooneel - 1924-10-04
Zes personages op zoek naar 'n schrijver - Vereenigd Tooneel - 1924-10-08
Het carnaval der kinderen - Vereenigd Tooneel - 1924-10-18
De wereld waarin men zich verveelt - Vereenigd Tooneel - 1924-11-15
De bruiloft van Kloris en Roosje - Vereenigd Tooneel - 1925-01-03
Dulcy helpt! - Vereenigd Tooneel - 1925-01-18
Don Quichot op De bruiloft van Kamacho - Vereenigd Tooneel - 1925-07-04
Een huwelijk onder Lodewijk XV - Vereenigd Tooneel - 1925-09-02
Een van ons - Vereenigd Tooneel - 1926-01-16
Deftige straat - Vereenigd Tooneel - 1926-04-21
De vertraagde film - Vereenigd Tooneel - 1926-10-06
De kleine lord - Vereenigd Tooneel - 1926-12-24
De dictator - Vereenigd Tooneel - 1927-01-29
De kribbebijter - Vereenigd Tooneel - 1927-03-28
De blauwe vogel van het geluk - Vereenigd Tooneel - 1927-05-21
Knecht van twee meesters - Vereenigd Tooneel - 1927-08-17
Het heksenproces - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1927-10-08
Een wereld waarin men zich verveelt - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1928-01-01
De treinduivel - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1928-09-11
Merijntje Gijzen's Jeugd (Het Verraad) - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel- 1928-10-02
Hokus pokus - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1929-03-16
De man in de monnikspij - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1929-08-17
Zoëven verschenen - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1929-11-05
Een ondernemend meisje - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1929-12-10
Hier was een man noodig... - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-02-08
Een avontuur van Geoffrey Gill - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-03-09
De kleine Johannes - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-04-03
De sprekende aap - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-05-29
De drie musketiers - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-08-16
Napoleon bemoeit zich d'r mee - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-09-20
De vier dames Duvernis - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-11-04
Voorloopige hechtenis (Voruntersuchung) - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1930-12-25
Men kan nooit weten - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1931-04-21
Malbroek bevaart ten oorlog - N.V. Theater - 1931-12-08
Süss, de jood - Koninklijke Vereeniging Het Nederlandsch Tooneel (K.V.H.N.T.) - 1931-12-24
De blauwe engel - Gezelschap Louis Saalborn - 1932-09-24
'n Lot... 'n nacht... 'n millioen - Gezelschap Louis Saalborn - 1932-10-17
Egmond - Gezelschap Louis Saalborn - 1932-12-08
De Sabijnsche maagdenroof - Gezelschap Louis Saalborn - 1933-01-05
Het joodsche bruidje - Gezelschap Louis Saalborn - 1933-02-03
De vrede van Versailles - Gezelschap Louis Saalborn - 1933-04-01
Marijke - Ensemble Julia de Gruyter - 1933-07-15
Hare Majesteit regeert - Groot Nederlandsch Tooneel - 1933-10-30
'n Zomerzotheid - Ensemble Julia de Gruyter - 1933-10-31
Dwaallichtjes - Gezelschap Louis Saalborn - 1933-12-20
De dag die komt - Fascio - 1933-12-22
Mannen in 't wit - Centraal Tooneel - 1934-03-30
Rubber - Gezelschap Louis Saalborn - 1934-06-02
Vijf millioen losprijs - Centraal Tooneel - 1934-08-01
De lachende vrouw - Centraal Tooneel - 1934-10-05
Het onbekende meisje - N.V. Vereenigd Rotterdamsch-Hofstad Tooneel - 1935-12-12
Het 7e gebod - Esther de Boer-Van Rijk Ensemble - 1936-11-03
De arme millionair - Gezelschap Saalborn en Parser - 1937-07-02
Zooals de dames wenschen - Gezelschap Saalborn en Parser - 1937-09-11
Zoals de dames het wenschen - Gezelschap Saalborn en Parser - 1937-09-11
Meneer Schlögl - Gezelschap Saalborn en Parser - 1938-06-02
Amor in het knollenland - Gezelschap Saalborn en Parser - 1938-07-08
Parkstraat 13 - Gezelschap Saalborn en Parser - 1938-11-01
Het sprookje der rechtvaardigheid - Gezelschap Saalborn en Parser - 1938-12-20
Als het je tijd is...! - Gezelschap Saalborn en Parser - 1939-04-15
Een midzomernachtdroom - Gezelschap Louis Saalborn - 1939-07-04
'n Partijtje Poker - Vroolijk Tooneel - 1939-07-05
We hebben d'r één - Vroolijk Tooneel - 1939-07-22
Van muizen en menschen - Gezelschap Saalborn en Parser - 1939-09-02
Vlaamsche voordracht-avond - Ensemble Julia de Gruyter - 1939-10-25
'n Zomerzotheid - Gelegenheidscombinaties - 1940-08-07
De spooktrein - Het Tooneel - 1940-08-31
Het huis der gebroken harten - Toneelgroep Studio - 1940-10-25
Maria boodschap - Toneelgroep Studio - 1941-02-20
… overige resultaten

Kunstenaarsverzet

Sterneberg werd pas goed bekend door zijn houding in het kunstenaarsverzet tijdens de Duitse bezetting. In 1942 weigerde hij lid te worden van de Kultuurkamer. Samen met Hans van Meerten en Ben Groeneveld besloot hij tot een grote landelijke actie om Nederlandse acteurs ertoe te bewegen massaal toetreding te weigeren. Na aanvankelijk succes mislukte deze actie uiteindelijk, omdat Cor van der Lugt Melsert en andere toneelleiders er juist op aanstuurden dat iedereen lid zou worden, opdat het 'Toneelgilde' daardoor vanzelf neutraal zou blijven. Sterneberg en enkele andere principiëlen - onder meer uit de groep rond Albert van Dalsum - traden vervolgens alleen nog in besloten kring op. Hij hield niet van 'afleiding-bezorgen, zorgensussende' voorstellingen. 'Als je het theater als een narcoticum gebruikt collaboreer je en speel je de vijand in de kaart' (NRC Handelsblad , 22-1-1987, p. 6), zo luidde zijn opvatting. Ten onrechte meende hij dat het publiek de artiesten die tijdens de bezetting hadden doorgespeeld, na de bevrijding de rug zou toekeren wegens hun onprincipiële gedrag.

Voor zijn clandestiene voorstellingen vertaalde Sterneberg John Steinbecks The moon is down, dat zich afspeelt in het bezette Noorwegen. Hij droeg dit stuk wel honderd keer met succes voor. Ook bemiddelde hij in deze jaren voor ondergedoken joodse acteurs en richtte hij met Hans van Meerten een steunfonds op voor joodse collega's en andere buiten de Kultuurkamer blijvende medespelers. Bovendien had hij zelf onderduikers in huis. Sterneberg was privé-leraar van aankomende talenten als Ellen Vogel, Han Bentz van den Berg en Ton Lutz. Eveneens op de toekomst gericht was zijn substantiële bijdrage aan het Ontwerp voor een regeling van het tooneel na de oorlog, periode mei 1942 - juli 1943 - een gestencilde uitgave in een tiental exemplaren - dat hij schreef samen met Ben Groeneveld, August Defresne, Paul Rijkens en Hans van Meerten. De ideeën kwamen echter voornamelijk van Sterneberg. In dit 'Ontwerp' - bekend geworden als het 'grijze boekje' - werden gedachten en richtlijnen ontvouwd over de artistieke en sociale positie van alle toneelkunstenaars, rekening houdend met ieders artistieke capaciteiten. Het toneel zou vrij en gedifferentieerd moeten zijn, met alle mogelijkheden voor een onbelemmerde expressie. De commerciële grondslag, die slechts een zakelijke concurrentiegeest bevordert, diende te verdwijnen.

Van september 1943 af werd op initiatief van Lou Lichtveld het stuk Vrij Volk voorbereid, waarmee vrijwel alle acteurs die hadden geweigerd zich aan te sluiten bij de Kultuurkamer op 6 juni 1945 in de Amsterdamse Schouwburg op de planken kwamen. Geschreven door vijf auteurs, onder wie Lou Lichtveld, en geregisseerd door vijf personen, onder wie Sterneberg. In 1945/1946 speelde Sterneberg bij Toneelgroep 5 mei 1945 en vervolgens bij de Stichting Amsterdamsch-Rotterdamsch Tooneelgezelschap (START), waar hij vooral genoot van zijn rol als 'Oberon' in Een Midzomernachtdroom van Shakespeare. Van 1946 tot 1953 leidde hij met Ben Groeneveld het Nederlands Volkstoneel, een genre dat hem niet echt kon bekoren, maar waarvoor hij zich niettemin bijzonder inspande. Hij hield talloze inleidingen en nabesprekingen met het publiek en bekende nadien dat deze periode de gelukkigste van zijn leven was geweest.

Na de oorlog

Tot 1969 speelde Sterneberg bij diverse gezelschappen, daarna slechts incidenteel. Hij deed veel radio en televisiewerk en was vanaf 1945 ook actief als dramaturg, regisseur en artistiek leider. Zo maakte hij deel uit van de directie van het AVOS-gezelschap (Alles Voor Onze Soldaten, 1945/ 46), het Nederlands Volkstoneel (1946/53) en Theater (1962/65). Ferd Sterneberg was 22 jaar lang leraar aan de toneelscholen in Arnhem en Amsterdam, vertaalde een groot aantal toneelstukken en heeft als kenner van het Nederlands toneel enige publicaties op zijn naam staan, o.m. een boek over Charlotte Köhler, dat in 1977 verscheen.

Bronnen