Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

CentraalTheater-CollectieTIN.jpg


De foto is genomen na de brand van het ernaast gelegen Flora Theater in 1929. Fotograaf onbekend.

NaamCentraal Theater, Amsterdam
Eerdere naamTheater Panopticum, Amsterdam
PlaatsAmsterdam
TypeTheatergebouw
ArchitectTheodorus Sanders, W. Kromhout
Bouwjaar1881-1882
Verbouwd in1915
Openingsdatum1 december 1912


Informatie

  • 1912 - 1915: Theater Panopticum
  • 1915 - 1965: Centraal Theater
  • Openingsvoorstelling: Groote Openings Voorstelling (verspreid over enkele avonden) met optredens van: Suzanne Desgraves, Etoile de Paris (eerste optreden hier ter stede), magic comedy act; Henriëtte Lefèvre, La reine du diabolo; Les Berio, Scène musicale; ‘Bioscope’-beelden uit de fabrieken Gaumont, Eclair, Eclipse, Messter, Bison, Vitagraph, Edison, Pasquali; hoofdfilm: Het spel is uit (Een schets uit de bankierswereld in 2 afdeelingen); groot orkest o.l.v. dirigent Danny Ruynemann.
  • Verbouwing: 1915: Verbreding toneelopening; inrichting zijloges; afscheiding tussen promenoir en zaal
  • Capaciteit: 506 (1912); 582 (1915)
  • Loges: De plaatsen aan de verhoogde zijkant werden ‘loge’ genoemd
  • Type toneel: Ondiep lijsttoneel
  • Maten toneelopening: 8 meter breed
  • Soort voorstellingen: Blijspelen, cabaret, operette, kindervoorstellingen, in beginjaren ook film
  • Sluiting als theater: 28 februari 1965

Geschiedenis

In 1912 werden de benedenverdieping en het souterrain van het Panopticum geheel verbouwd tot schouwburg. De loges, de klapstoelen en de foyer bevonden zich op het begane grondniveau, de theaterzaal werd in het souterrain gesitueerd. Hierdoor leek het geheel op een overdekt zwembad. Rondom de zaal bevond zich het promenoir, dat tijdens de pauze dienst deed als koffiekamer. Het theater werd ook wel ‘de kuil’ genoemd, vanwege de verdiept liggende zaal. Ondanks de beperkte ruimte telde het theater opvallend veel rangen: fauteuil, stalles, parket, parterre, loge, familieloge, frontloge en klapstoelen.

Het Centraal Theater was van 1930 tot 1946 de vaste speelplaats van het Centraal Tooneel, dat zijn naam aan het Centraal Theater ontleende. De kleine kern van het Centraal Tooneel en Centraal Tooneel N.V. werd gevormd door Tilly Lus, Mary Dresselhuys (die van 1934 tot en met 1946 met Cees Laseur getrouwd was), Rie Gilhuys en Joan Remmelts. Hierdoor kreeg het ensemble een eigen karakter en eigen gezicht.

De laatste voorstelling, op 28 februari 1965, was een optreden van de cabaretier Wim Sonneveld. De AMRO Bank, al sinds 1919 eigenaar van het gebouw, liet het kort daarop slopen voor de uitbreiding van het naastgelegen filiaal.

Exterieur

Theodorus Sanders ontwierp in 1881 dit gebouw in neorenaissance stijl. De façade deed meer aan een bankgebouw of postkantoor denken dan aan een theater.

Premieres

Een overzicht van de voorstelling die in het Theater Panopticum in première is gebracht, voor zover geregistreerd in de Productiedatabase

Een chronologisch overzicht van de voorstellingen die in het Centraal Theater in première zijn gegaan:

 
'n Avontuurlijke nacht - Internationale Tooneelvereeniging - 1916-01-01
Amor aan 't werk - Gezelschap Nap de la Mar - 1916-03-15
De kleine lord - Hollandsch Tooneel 1915-1918 - 1916-04-25
De boemeladvocaat - Internationale Tooneelvereeniging - 1916-05-07
De nieuwe juf - Verkade's Klein Tooneel - 1916-07-09
Maar men loopt toch niet naakt !? - Verkade's Klein Tooneel - 1916-07-18
De man - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1916-07-19
De Aarde - Verkade's Klein Tooneel - 1916-07-21
Een ontoerekenbare - Verkade's Klein Tooneel - 1916-08-01
De rozen - Verkade's Klein Tooneel - 1916-08-04
Verkeerd aangesloten - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1916-08-24
Huwelijksmorgen - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1916-12-01
Een vraag aan het noodlot - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-04-01
Het rose papier - Het Intieme Tooneel - 1917-06-16
Het geheimzinnige portret - Het Intieme Tooneel - 1917-06-16
Bekentenissen (The duet) - Het Intieme Tooneel - 1917-06-16
Coquetterie - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-01
De mantel - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-19
Bedriegers - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-19
Episode - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-24
Buitengewone voorstellingen van Royaards' klein tooneel - Willem Royaards - 1917-08-01
'n Liefdesverklaring - Het Intieme Tooneel - 1917-08-25
'n Pathologisch geval - Het Intieme Tooneel - 1917-08-25
Hors d'oeuvre varié - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1917-09-02
De herinnering - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1917-09-02
Vier trilbeelden - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1917-09-02
Het gesprek van den dag - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1917-09-14
De vrouw die haar man bedriegt - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1917-09-24
Johan - Intieme kunst onder impressario van Max van Gelder - 1918-04-16
He, she and the piano - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1918-04-28
… overige resultaten

Een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in dit theater in première zijn gegaan Category:Premieres Centraal Theater, Amsterdam

Bronnen

  • Theaters in Nederland sinds de zeventiende eeuw. Redactie Bob Logger, Eric Alexander, Menso Carpentier Alting, Nico van der Krogt, Nathalie Wevers. Theater Instituut Nederland, 2007
  • Productiedatabase