Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

CentraalTheater-CollectieTIN.jpg


De foto is genomen na de brand van het ernaast gelegen Flora Theater in 1929. Fotograaf onbekend.

NaamCentraal Theater, Amsterdam
PlaatsAmsterdam
TypeTheatergebouw


Informatie

Naam: Centraal Theater (1915-1965)
Voorheen: Theater Panopticum (1912-1915)
Adres: Amstelstraat 14-18
Oorspronkelijk gebouwd als: Wassenbeeldenmuseum met wintertuin en café-restaurant
Architect: Theodorus Sanders
Bouwjaar: 1881-1882
Verbouwd tot theater: 1912
Architect: W. Kromhout
Opdrachtgever: Maatschappij tot Exploitatie van het Nederlandsch Panopticum
Opening als theater: 1 december 1912

Openingsvoorstelling: Groote Openings Voorstelling (verspreid over enkele avonden) met optredens van: Suzanne Desgraves, Etoile de Paris (eerste optreden hier ter stede), magic comedy act; Henriëtte Lefèvre, La reine du diabolo; Les Berio, Scène musicale; ‘Bioscope’-beelden uit de fabrieken Gaumont, Eclair, Eclipse, Messter, Bison, Vitagraph, Edison, Pasquali; hoofdfilm: Het spel is uit (Een schets uit de bankierswereld in 2 afdeelingen); groot orkest o.l.v. dirigent Danny Ruynemann.
Verbouwing: 1915: Verbreding toneelopening; inrichting zijloges; afscheiding tussen promenoir en zaal
Capaciteit: 506 (1912); 582 (1915)
Loges: De plaatsen aan de verhoogde zijkant werden ‘loge’ genoemd
Type toneel: Ondiep lijsttoneel
Maten toneelopening: 8 meter breed
Soort voorstellingen: Blijspelen, cabaret, operette, kindervoorstellingen, in beginjaren ook film
Sluiting als theater: 28 februari 1965

Geschiedenis

In 1912 werden de benedenverdieping en het souterrain van het Panopticum geheel verbouwd tot schouwburg. De loges, de klapstoelen en de foyer bevonden zich op het begane grondniveau, de theaterzaal werd in het souterrain gesitueerd. Hierdoor leek het geheel op een overdekt zwembad. Rondom de zaal bevond zich het promenoir, dat tijdens de pauze dienst deed als koffiekamer. Het theater werd ook wel ‘de kuil’ genoemd, vanwege de verdiept liggende zaal. Ondanks de beperkte ruimte telde het theater opvallend veel rangen: fauteuil, stalles, parket, parterre, loge, familieloge, frontloge en klapstoelen.

Het Centraal Theater was van 1930 tot 1946 de vaste speelplaats van het Centraal Tooneel, dat zijn naam aan het Centraal Theater ontleende. De kleine kern van het Centraal Tooneel en Centraal Tooneel N.V. werd gevormd door Tilly Lus, Mary Dresselhuys (die van 1934 tot en met 1946 met Cees Laseur getrouwd was), Rie Gilhuys en Joan Remmelts. Hierdoor kreeg het ensemble een eigen karakter en eigen gezicht.

De laatste voorstelling, op 28 februari 1965, was een optreden van de cabaretier Wim Sonneveld. De AMRO Bank, al sinds 1919 eigenaar van het gebouw, liet het kort daarop slopen voor de uitbreiding van het naastgelegen filiaal.

De zaal van het Centraal Theater, 1962. Foto: G.L.W. Oppenheim. De zaal en foyer van het Centraal Theater te Amsterdam, z.j. Fotograaf onbekend.

Links: De zaal van het Centraal Theater, 1962. Foto: G.L.W. Oppenheim. Rechts: De zaal en foyer van het Centraal Theater te Amsterdam, z.j. Fotograaf onbekend.

Exterieur

Theodorus Sanders ontwierp in 1881 dit gebouw in neorenaissance stijl. De façade deed meer aan een bankgebouw of postkantoor denken dan aan een theater.

Premieres

Een chronologisch overzicht van de voorstellingen die in dit theater in première zijn gegaan:

 
'n Avontuurlijke nacht - Internationale Tooneelvereeniging - 1916-01-01
Amor aan 't werk - Gezelschap Nap de la Mar - 1916-03-15
De kleine lord - Hollandsch Tooneel 1915-1918 - 1916-04-25
De boemeladvocaat - Internationale Tooneelvereeniging - 1916-05-07
De man - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1916-07-19
De Aarde - Verkade's Klein Tooneel - 1916-07-21
Een ontoerekenbare - Verkade's Klein Tooneel - 1916-08-01
Een vraag aan het noodlot - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-04-01
Bekentenissen (The duet) - Het Intieme Tooneel - 1917-06-16
Coquetterie - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-01
De mantel - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-19
Bedriegers - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-19
Episode - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1917-07-24
Buitengewone voorstellingen van Royaards' klein tooneel - Willem Royaards - 1917-08-01
'n Pathologisch geval - Het Intieme Tooneel - 1917-08-25
'n Liefdesverklaring - Het Intieme Tooneel - 1917-08-25
De herinnering - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1917-09-02
He, she and the piano - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1918-04-28
Het dessert - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1918-07-02
Een herdersuurtje - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1918-07-19
Het afscheidssouper - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1918-07-31
Een gesprek op het Loo - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1918-09-09
Het Cadeautje - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1918-09-13
Het cadeautje - N.V. Het Hofstad Tooneel - 1918-09-13
Charles leeft nog !! - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1919-01-24
Een handige meid (Das Hexerl) - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1919-04-20
'n Benauwd halfuurtje - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1919-06-18
De gebroken spiegel - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1919-06-18
Aankomst van Z.Exc. den Minister van Schoone Kunst en Veeteelt - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1919-06-18
Eene stortbui - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1919-11-09
Eene mondaine vrouw - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-01-01
Het démasqué - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-03-18
Een chique knulletje - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-04-16
Hoogheid verlooft zich - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-05-16
'N meisje voor alles - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-06-01
'n Meisje voor alles - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-06-01
't Drempeltje - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-08-01
Haar eerste dinertje - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-08-07
De huwelijksadvertentie - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-08-25
De dienstmeid in huis - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-09-09
De herinnering - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1920-10-31
Eliza's vlucht - Cor - Diverse gezelschappen o.l.v. Cor Ruys Ruys - 1921-02-07
Hadt je me maar imperator - Gezelschap Nap de la Mar - 1921-04-03
Graaf Bodo - Poldi Reiff's Operettegezelschap - 1921-09-01
Klaver Vier - Poldi Reiff's Operettegezelschap - 1921-09-16
Barbertje blijft - Comœdia - 1921-10-01
De klapekster (La pie borgne) - Comœdia - 1921-10-01
De deur van de badkamer - Intieme Kunst onder impressario van Max van Gelder - 1921-12-26
Een partijtje poker - Comœdia - 1922-01-19
'n Fatale vrouw - Comœdia - 1922-04-20
Echtscheidings-souper - Comœdia - 1922-07-01
't Conflict - Comœdia - 1922-07-01
De gendarme kent geen medelijden - Comœdia - 1922-07-01
Dat, wat je niet hebt.... - Comœdia - 1922-08-19
Als de menschen slapen - Comœdia - 1922-09-08
8 jaar achter - Comœdia - 1922-09-08
De glimlachende mevrouw Beudet - Comœdia - 1922-09-29
'n Speldenraapster - Comœdia - 1922-11-30
De jaren der romantiek - Comœdia - 1923-02-17
De dertiende stoel - NV Het Rotterdamsch Tooneel (1916-1923) - 1923-05-26
De dappere zwemmer - Comœdia - 1923-08-01
Alleen - Comœdia - 1923-09-01
Haar thuis - Comœdia - 1923-09-20
't Galgemaal - Comœdia - 1924-01-11
Miss Blanche - Polid Reiff's Operettegezelschap - 1924-02-01
Anders - Comœdia - 1924-03-08
Het drempeltje - Comœdia - 1924-05-17
De Heer in 't spel - Het Ruys Ensemble - 1924-07-09
De Vorst van Pappenheim - Poldi Reiff's Operettegezelschap - 1924-09-01
1-1 - Vereenigd Tooneel - 1924-10-23
De gardeluitenant - Vereenigd Tooneel - 1924-10-30
De appel - Het Ruys Ensemble - 1925-10-21
De houten geliefde - Het Ruys Ensemble - 1925-12-01
Olly Polly - Vroolijk Tooneel - 1926-01-02
Het blondje van hiernaast - Het Ruys Ensemble - 1926-03-13
Spel van noodrem (en ander klein tooneel) - N.V. Het Nieuwe Tooneel - 1926-06-01
Een schattig vrouwtje - De Optimisten - 1926-06-12
De Ooievaar vergist zich niet - Vroolijk Tooneel - 1926-08-01
De Meid in 't spel - Vroolijk Tooneel - 1926-08-01
Die Frau ohne Schleier - Fritz Hirsch Operette - 1926-11-03
… overige resultaten

Een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in dit theater in première zijn gegaan Category:Premieres Centraal Theater, Amsterdam

Bronnen

  • Theaters in Nederland sinds de zeventiende eeuw. Redactie Bob Logger, Eric Alexander, Menso Carpentier Alting, Nico van der Krogt, Nathalie Wevers. Theater Instituut Nederland, 2007
  • Productiedatabase