Tijdlijn Cabaret:1903
Uit Theaterencyclopedie
1903: Katholieken en de brave burgerij reageren afkeurend op Liedjes, wijzen en prentjes, de eerste bundel van zanger-caberetier Koos Speenhoff.
In 1903 verscheen de eerste druk van de bundel Liedjes, wijzen en prentjes van Koos Speenhoff. Deze werd door socialisten met open armen ontvangen, maar met name in katholieke kringen ontstond er veel weerstand.
Koos Speenhoff kwam op 23 oktober 1869 te wereld als Jacobus Hendrikus de Jager zoon van een Nederlands hervormde koopman en een rooms-katholieke volksvrouw. Nadat zijn ouders trouwden, kreeg hij de achternaam van zijn vader toegewezen. In 1895 verliet hij het ouderlijk huis en koos hij voor een kunstenaarsbestaan, waarmee hij het ouderwetse en uitzichtloze burgerleven probeerde te ontvluchten. In zijn dienstjaren was Speenhoff al meerdere malen opgepakt vanwege zijn honende verzen, dus dat zijn eerste bundel Liedjes, wijzen en prentjes na publicatie in 1903 voor opschudding zorgde was geen verrassing. Ook het voordragen van deze teksten verliep niet zonder problemen. De vrome manier waarop hij zich kleedde, stond haaks op de onconventionele teksten die hij voordroeg. Deze anticonfessionele presentatie creëerde een gevoel van verbondenheid bij de socialisten die Speenhoff, een socialist in hart en nieren, zagen als de ultieme vertegenwoordiger voor hun socialistische idealen. Ditzelfde gegeven zorgde er echter ook voor dat er bij de katholieken en de brave burgerij een sterke afkeer ontstond. Zijn afzonderlijke presentatie in combinatie met zijn mening die sterk afweek van hetgeen de kerk en staat voor ogen stond, zorgden ervoor dat zijn teksten en presentatie in desbetreffende kringen als onzedelijk en weerzinwekkend werden ervaren.
De afkeer voor Speenhoff ging uiteindelijk zover dat het bezitten van zijn teksten of het bezoeken van zijn voorstellingen in bepaalde katholieke kringen verboden werd. Desondanks bleef Speenhoff in populariteit groeien tot rond 1920 een voorzichtige omslag ontstond. Hij werd niet langer gezien als vernieuwend, maar als verbitterd en irritant. Op 3 maart 1945 kwam hij om het leven tijdens het Engelse bombardement van het Haagse Bezuidenhout.
