Pan Sok

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek
NaamPan Sok


Pan Sok is een Nederlands theaterfotograaf.

Theaterfotografie

Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek
Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek

Foto's: Pan Sok. Collectie TIN.

Biografie

Pan Sok begon zijn carrière als theaterfotograaf in 1966, toen hij nog aan de Rietveld Academie studeerde. Zijn moeder, Annie de Lange, werkte als actrice bij de Haagse Comedie. Zij regelde met regisseur Joris Diels dat Pan Sok een keer foto’s mocht komen maken van de voorstelling 'Vrouwen van Troje'. de foto's die hij van de voorstelling maakte, leidde ertoe dat Sok als huisfotograaf in dienst werd genomen. Pan Sok is huisfotograaf geweest van verscheidene gezelschappen, te beginnen bij de Haagse Comedie. Ook bij Het Nationale Toneel en Toneelgroep De Appel vervulde hij deze rol. Daarnaast heeft hij vele andere voorstellingen van zeer uiteenlopende gezelschappen vastgelegd, zoals onder andere van Dogtroep, de Nieuwe Komedie, Toneelgroep Theater, Theatergroep Het Vervolg, Ro Theater, Zuidelijk Toneel Globe en Joop van den Ende Theaterproducties BV. Sok heeft voor allerlei soorten theater gefotografeerd, van traditioneel teksttoneel tot experimenteel theater, van vrije producties tot jeugdtheater, van grote tot kleine gezelschappen.

Pan Sok heeft veertig jaar lang een herkenbare stijl gehad die erg consistent is gebleven. Zijn werk bestaat voornamelijk uit medium en overzichtshots, met enkele close-ups. Pan Soks analoge werk is voornamelijk in zwart/wit. Voor enkele vrije producties, zoals van Joop van den Ende Theaterproducties, heeft hij wel in kleur gefotografeerd. Soks foto’s hebben vaak een geleidelijk verloop van zwart naar wit, met veel grijswaarden, waardoor het heldere en duidelijk herkenbare foto’s zijn. Vaak is, zoals bij alle analoge zwart/wit theaterfoto’s, het zwart overheersend op het wit, waardoor er enigszins donkere beelden ontstaan. Bij andere fotografen is dit echter veel extremer dan bij Sok. Al vroeg, vanaf 2001, gaat hij digitaal fotograferen. Zoals veelal gebeurt met deze technische verandering, stapt Sok over van zwart/wit fotografie naar kleurfotografie. Sok laat kleuren vaak een belangrijke rol spelen in het beeld. Ze zijn sfeerbepalend, kunnen erg vibrerend of juist vlak zijn. Kleurige kleding en decors worden vaak erg benadrukt en op een heldere manier weergegeven.

Pan Sok schenkt veel aandacht aan de emoties van de toneelspelers. Maar anders dan zijn tijdgenoten, die vaak de emoties close-up vast leggen waardoor de context grotendeels verdwijnt, schenkt Sok veel aandacht aan de theatrale omgeving. Hierdoor wordt de aandacht altijd gericht op het feit dat het om theater gaat; de emotie krijgt een duidelijke context. Om dit effect te bereiken maakt Sok vaak gebruik van een groothoek lens, waardoor een groot deel van het podium zichtbaar wordt en er een gevoel van diepte en ruimte ontstaat. Hierdoor verschijnen er ook vaak medespelers op de achtergrond waardoor de onderlinge verhouding tussen de personages en het verhalend element van de foto de aandacht krijgt.

Vergeleken met andere fotografen uit dezelfde periode heeft Pan Sok een stijl die sterk gebaseerd is op de conventionele theaterfotografie, maar toch ook invloeden uit de dynamische theaterfotografie in zich opneemt. Dit is voor een groot deel bepaald door het soort theater dat hij in het begin van zijn carrière vastlegde; het meer traditionele teksttheater van de Haagse Comedie. Zijn beelden zijn helderder en beter herkenbaar dan die van zijn meer experimentele tijdgenoten, maar emoties die zo belangrijk zijn voor de avant-garde, spelen bij Sok ook een hoofdrol. Zijn foto’s zijn conventioneel in zo verre dat hij gebruik maakt van duidelijke composities, en weinig gebruik maakt van afwijkende standpunten en bewegingsonscherpte en vaak de acteurs op ooghoogte benadert. Hij experimenteert weinig en maakt geen gebruik van extreme afsnijdingen van het onderwerp, maar laat het onderwerp altijd een centrale rol spelen in het beeld. Sok benadert het klassieke rol- en dubbelportret op toneel op een dynamische manier. Waar zijn voorgangers, zoals Frits Lemaire, het stuk stil lieten leggen, de belichting aanpastten en pas daarna een statische foto maakten, beweegt Sok zich tussen de spelers, in de dynamiek van het spel. Hierdoor benadert hij het klassieke rolportret op een nieuwe manier en ontstaan er sprekende beelden, waarbij de emoties die de acteur uit op authentiek wijze op film komen.

Pan Sok is voor enkele gezelschappen de rol van huisfotograaf gaan vervullen. De band die Sok opbouwt met het gezelschap is terug te zien in de foto’s. Zo schenkt Sok aandacht aan de elementen waar het gezelschap belang aan hecht en die kenmerkend zijn. Een voorbeeld hiervan is de publieksopstelling bij Toneelgroep De Appel, die bij elke voorstelling anders is. Pan Sok is al vanaf het begin bij de voorstelling betrokken, waardoor hij op de hoogte is van de bedoelingen van de regisseur. Hij kent de tekst en de mise-en-scène voordat hij daadwerkelijk gaat fotograferen.

De verscheidenheid aan gezelschappen, van de Haagse Comedie tot Dogtroep tot Joop van den Ende Theaterproducties, toont aan dat Pan Sok geen duidelijke voorkeur heeft voor een genre en dat hij zich goed kan aanpassen aan de wensen van die gezelschappen. Hierbij verliest hij echter nooit zijn eigen stijl uit het oog.

Opdrachtgevers

Pan Sok heeft onder andere gefotografeerd voor:

Theater/Dans

Voor een overzicht zie: Fotografie Pan Sok

Bronnen

  • Fotocollectie Theater Instituut Nederland
  • Iris van Vliet, 'Belicht. Theaterfotografie in Nederland van 1945 tot 2011' Masterscriptie UvA Theaterwetenschap, 2011.
  • Bert Jansma, Pan Sok, theaterfotografie. Abcoude: Uniepers, 2001.
  • Bart Deuss, ‘Pan Sok’, in: Theatermaker, vol 3, nr 9, December 1999.

Schrijf mee!

Wilt u deze pagina bewerken, corrigeren of aanvullen?

Iedereen kan eenvoudig meeschrijven aan de theatergeschiedenis op de Theaterencyclopedie. Hiervoor moet u ingelogd zijn op uw eigen account. Door eenmalig te registreren maakt u een eigen account aan. Helpt u mee de Theaterencyclopedie compleet te maken?

Fondsen en Partners