Joris Diels

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Bestand is zoek

Biografie

  • Geboren: Diels, Georgius Maria Marcus
  • Gehuwd met Ida Wasserman op 18-9-1928.
  • Ouders: Alex Diels en Jeanne van den Eijnde.

Acteur en regisseur Joris Diels overleed op 89-jarige leeftijd. Hij werd opgeleid tot onderwijzer, maar voelde zich meer aangesproken tot het toneel en debuteerde door toedoen van Jan Oscar de Gruyter in 1925 bij de Koninklijke Nederlandse Schouwburg. In 1927 speelde Diels bij het Amsterdamsch Tooneel, waar hij ook zijn vrouw Ida Wasserman leerde kennen. Hij werd directeur van de Antwerpse schouwburg en bleef dat gedurende de oorlogsjaren. Toen hij nadien tot regisseur bij de Haagse Comedie werd benoemd, werd door collega's geprotesteerd in verband met Diels' vermeende collaboratie gedurende de oorlogsjaren. Hij werd gezuiverd van deze blaam en maakte naam als regisseur van Shakespeare, Brecht, Frisch, Lorca en Anouilh. Joris Diels stond bekend om zijn intensieve voorbereiding en zijn zorg voor de Nederlandse taal. Hij gaf jarenlang spraakles aan acteurs en omroepmedewerkers. (Bron Nederlands Theaterjaarboek).

Joris Diels werd opgeleid aan het Koninklijke Vlaamse Conservatorium en debuteerde in 1925 bij de KNS in zijn geboorteplaats. Twee jaar later maakte hij zijn Nederlandse debuut bij het Amsterdamsch Tooneel, samen met Ida Wasserman, die in 1928 zijn echtgenote werd. Hij keerde terug naar België als acteur/regisseur en was van 1935 tot 1944 schouwburgdirecteur te Antwerpen. Min of meer daartoe gedwongen zette hij na de oorlog zijn carrière voort in Nederland, waar hij na een regieperiode bij Toneelgroep Comedia ruim twintig jaar verbonden was aan de Haagse Comedie, als acteur, regisseur en in de periode 1965/70 ook als directielid. Joris Diels publiceerde een studie over dr J.O. de Gruyter en het toneelspel "Ecce Homo" onder de schuilnaam Georges Marc en maakte in 1954 de speelfilm "'t Is wreed in de wereld".

Loopbaan

Vlaams Kamertoneel

Diels studeerde zoals zijn broer voor onderwijzer aan de Stedelijke Normaalschool in Antwerpen, waar hij speelde in het (Franstalig) schooltoneel. Hij legde zich toe op het theater en richtte na zijn studies in 1923 het Vlaams Kamertoneel op. Het gezelschap bracht vernieuwend theater van moderne auteurs in een zaal van de El Bardo-schouwburg op de Sint-Jacobsmarkt. Diels was er zowel acteur als regisseur, met aandacht voor de theatervernieuwingen die in deze periode reageerden tegen het realisme en naturalisme in het theater.

Eerste periode bij KNS

In 1925 wordt Diels aangeworven als inspiciënt en acteur voor de KNS door toenmalig directeur Jan Oscar De Gruyter. De Gruyter gebruikte Diels ook als regisseur. In 1927 speelde Diels een seizoen voor het Hollandsch Tooneel (Hollandsche Schouwburg) in Amsterdam, waar op dat ogenblik zijn toekomstige vrouw Wasserman acteerde. Ze huwden in september 1928 en speelden beiden daarna opnieuw bij de KNS. Op 21 september 1935 volgde Diels Willem Benoy (1882-1939) op als directeur van de KNS. Hij voerde enkele vernieuwingen door en mede dank zij de economische herleving in 1935-36 kon hij de publieke belangstelling terug opkrikken. Na drie seizoenen werd zijn contract echter niet verlengd.

Het Gezelschap Joris Diels

Diels besloot een eigen gezelschap te vormen en nam een aantal belangrijke spelers mee, zoals zijn echtgenote Ida wasserman en Jos Gevers en de Nederlandse regisseur Ben Royaards, die hij het jaar voordien voor de KNS had aangeworven. Op 27 september 1938 liep de theaterzaal van het Koninklijk Kunstverbond, die hij vlakbij de Bourlaschouwburg huurde, vol voor Elk wat wils van William Shakespeare, de eerste voorstelling van het Gezelschap Joris Diels. De burgemeester van Antwerpen, Camille Huysmans, die zelf niet akkoord ging met de directeurswissel bij de KNS, woonde de openingsvoorstelling bij.

Tweede periode bij KNS

Toen het in 1939 met de KNS opnieuw slechter ging, keerde het stadsbestuur op zijn stappen terug. Diels werd na lange onderhandelingen opnieuw aangeworven als directeur op 12 oktober 1939 en bespeelde nu twee theaterzalen. Het nieuwe seizoen opende op 25 oktober met Madame Sans Gêne van Victorien Sardou en Emile Moreau. Bij het begin van de Tweede Wereldoorlog op 10 mei 1940 sloten alle theaters en Diels vlucht met een groot deel van het gezelschap naar het zuiden van Frankrijk. Na de vijandelijkheden keerde Diels naar België terug en op 17 augustus werd hij herbenoemd voor het seizoen 1940-1941. De bezetter legde beperkingen op aan het repertoire en ook zijn Joodse echtgenote, Ida Wasserman, kon hij niet opnieuw tewerkstellen.

Na de oprichting van Groot-Antwerpen in 1942, worden ook de theaters onder één directie geplaatst. Diels werd op 27 mei 1942 aangesteld als directeur-generaal van de Koninklijke Theaters van Antwerpen. Daaronder viel ook de Koninklijke Vlaamse Opera (KVO) waar zijn broer Hendrik Diels de dagelijkse leiding kreeg.

Na de oorlog

Eind augustus 1944 werd Diels gewaarschuwd voor de nakende repressie en besloot hij onder te duiken. Op 29 april 1947 werd hij bij verstek veroordeeld tot vijftien jaar gevangenisstraf. Diels gaf zich dan aan en ging in beroep tegen de uitspraak. Na een half jaar in de gevangenis te hebben gezeten, werd hij op 30 augustus 1948 vrijgesproken. Hij kon echter niet opnieuw aan de slag in de KNS en werkte daarna vooral voor Nederlandse gezelschappen. In 1955 werd hij regisseur bij de Haagse Comedie.

Theater/Dans

Een alfabetisch overzicht van de voorstellingen die in première zijn gebracht en waarin hij is opgetreden en voorzover geregistreerd in de Productiedatabase

Idem de voorstellingen die hij heeft geregisseerd

Idem de voorstellingen waarbij hij geregistreerd werd voor de bewerkingen van bestaande teksten en stukken

Idem voor de vertaling

Nieuwe initiatieven

  • In 1939 richtte Diels het Hoger Instituut voor Toneel en Regie op, waar toekomstige acteurs naast spelopleiding ook een bredere culturele scholing kregen. Acteurs zoals Dora van der Groen en Yvonne Lex studeerden aan dit instituut, dat reeds in 1944 ophield te bestaan.
  • Een ander initiatief in deze periode wa de oprichting van het Jeugdtheater in 1942 onder leiding van de regisseur Fred Engelen.
  • Diels sloot het seizoen van de KNS af met de Komediantenrevue, een initiatief dat tot in 1955 stand hield.
  • Vanaf het seizoen 1943-44 organiseerde hij de Middagen van de Poëzie onder leiding van de voordrachtskunstenaar Jan Brouwers.

Bronnen

  • Acteurs- en Kleinkunstenaars-Lexicon van Piet Hein Honig, 1984
  • Wikipedia
  • Toon Brouwers e.a., Tussen De Dronkaerd en Het Kouwe Kind , 150 jaar Nationael Tooneel, KNS, Het Toneelhuis, 2003.
  • Productiedatabase

Schrijf mee!

Wilt u deze pagina bewerken, corrigeren of aanvullen?

Iedereen kan eenvoudig meeschrijven aan de theatergeschiedenis op de Theaterencyclopedie. Hiervoor moet u ingelogd zijn op uw eigen account. Door eenmalig te registreren maakt u een eigen account aan. Helpt u mee de Theaterencyclopedie compleet te maken?

Fondsen en Partners