Henk Tjon

Uit TheaterEncyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
HenkTjon.jpg

Henk Tjon. Bron: Archief Michiel van Kempen.
VVLogohome.jpg

Henk Tjon Tam Pau (Paramaribo, 25 augustus 1948 - aldaar, 18 september 2009) was een Surinaams toneelschrijver, toneeldocent, regisseur en acteur.

Biografie

Tjon volgde in Nederland de regie-opleiding en was er enige jaren werkzaam als regisseur.

Tjon heeft zich verdiept in het Black Movement Theatre. In zijn werk speelde het zwarte bewustzijn een belangrijke rol. In 1969 speelde hij in het Amsterdamse Lido Theater de solovoorstelling Only white, met teksten van afro-Amerikaanse schrijvers als James Baldwin, Nicolas Guillén en Jacques le Noir.

In 1969 keerde Henk Tjon Tam Pau terug naar Suriname als Sticusa-regisseur (Nederlandse Stichting voor Culturele Samenwerking tussen Nederland, Indonesië, Suriname en de Nederlandse Antillen). Samen met Sticusa-regisseurs Franklin Lafour en Hans Caprino zorgde hij voor een vernieuwing van het Surinaamse theater, waarbij zwart bewustzijn een belangrijk rol speelt. Hij had acht jaar in Nederland gewerkt, waar hij o.a. de regieopleiding volgde en twee jaar bij De Haagsche Comedie]] speelde (Veel leven om niets, 1969).

Samen met Thea Doelwijt richtte hij in 1973 het Doe-theater op, de eerste semi-professionele toneelgroep van Suriname. De naam is ontleend aan de zang- en dansspelen met satirische inslag die de slaven opvoerden, de du. Het Doe-theater maakte maatschappijkritische cabaret- en theatervoorstellingen. Ze gingen uit van totaaltoneel waarbij de grote culturele diversiteit in Suriname de voedingsbodem vormde voor het theaterspel. Alle stukken van het Doe-theater werden gespeeld in meerdere talen: Sranantongo, Nederlands en Engels, en zang, dans en muziek waren belangrijke onderdelen van de voorstellingen, waarin het Surinaamse zelfbewustzijn vaak centraal stond. Het gezelschap bezocht ook moeilijk begaanbare districten om een zo breed mogelijke groep mensen te bereiken.

Na de decembermoorden in Suriname in 1982 perkte het militaire regime de speelruimte van het Doe-theater steeds verder in, waarna het gezelschap uit elkaar viel. Net als vele andere leden van de groep vertrok Tjon naar Nederland.

In Amsterdam regisseerde hij samen met de Amerikaanse regisseur Rufus Collins diverse voorstellingen, waaronder de spraakmakende opera The Kingdom over de zwarte onafhankelijkheidsbeweging op Haïti, met veertig allochtone amateurs. Collins en Tjon gaven samen workshops in niet-westerse regie aan de Academie voor Expressie, Woord en Gebaar in Utrecht en aan de Arnhemse toneelschool.

In 1985 richtten ze samen het eerste professionele, multiculturele toneelgezelschap De Nieuw Amsterdam (DNA) op. Het uitgangspunt was om theater te maken dat eruit ziet als de Kalverstraat: kleurrijk en levendig. Dit gezelschap is baanbrekend geweest in de ontwikkeling van niet-westers theater en multiculturele theatermakers in Nederland.

1JVL Tjon Collins 30 Coons 8 '87.jpg Henk Tjon.jpg

Links: Rufus Collins en Henk Tjon, 1987. Foto: Jean van Lingen. Rechts: Henk Tjon; heropening Toneelgezelschap Thalia, 1982. Bron: Archief Beverly Tjon.


Tjon keerde in 1989 definitief terug naar Suriname, waar hij als regisseur voortging op de door het Doe-theater ingeslagen weg. Hij experimenteerde met het rituele theater, gebruikmakend van verschillende cultuurelementen en talen. Zo maakte hij een voorstelling waar geen gesproken dialoog in voorkwam, de hele voorstelling bestond uit muziek, klanken, gebaren en bewegingen. In 1999 organiseerde Tjon de grootse muziektheatervoorstelling KoBoGo (Kom laten we gaan). Twee actuele thema’s die hij in de voorstelling verwerkte, waren het respect voor de afro-Surinaamse traditie en het belang van onderlinge samenhorigheid en de strijd voor ontwikkeling.

In de loop der jaren was Tjon zijn activiteiten steeds meer gaan verleggen naar het Caraïbisch gebied. Hij vond op Trinidad een vaste basis voor zijn theaterproducties en bracht, uitgaande van zijn interculturele benadering, ook stukken in Canada en de Verenigde Staten. Hij ontving voor zijn theateractiviteit verschillende onderscheidingen, onder meer de Francisco de Miranda-onderscheiding in Venezuela.

Hij was tevens een van de organisatoren van Carifesta, het grootste kunstfestival van de Caraïben, dat afwisselend in een ander land plaats vindt.

Theater

Voor een overzicht van de voorstellingen van acteur Henk Tjon zie: Voorstellingen van Henk Tjon

Voor een overzicht van de voorstellingen onder regie van Henk Tjon zie: Regie Henk Tjon

Foto's

Groepsfoto van de cast van de productie De negers 368727.jpg Land te koop 366721.jpg

Links: Groepsfoto van de cast van de productie De negers Nieuwe Komedie (1984). Foto: Pan Sok. Rechts: V.l.n.r. Detta Dilrosun, Helen Kamperveen, Mike Ho Sam-Sooi en Henk Tjon in Land te koop, 1973. Foto Particam Pictures/MAI. Collectie TIN.

Portret van Thea Doelwijt en Henk Tjonk 367488.jpg

Thea Doelwijt en Henk Tjon. Foto: Maria Austria/MAI. Collectie TIN.

Recensie

Desiree.jpg

Advertentie en recensie van Desiree, wan uma tori. Bron: Archief Beverly Tjon.

N.B. Klik op de afbeelding en vervolgens op Volledige Resolutie om de tekst te lezen.

Externe Links

Bronnen

  • Wikipedia
  • Een geschiedenis van de Surinaamse Literatuur van Michiel van Kempen, De Geus, 2003.
  • Nieuw: 20 jaar Multicultureel Theater, Uitgeverij International Theatre & Film Books, 2006.

Schrijf mee!

Wilt u deze pagina bewerken, corrigeren of aanvullen?

Iedereen kan eenvoudig meeschrijven aan de theatergeschiedenis op de Theaterencyclopedie. Hiervoor moet u ingelogd zijn op uw eigen account. Door eenmalig te registreren maakt u een eigen account aan. Helpt u mee de Theaterencyclopedie compleet te maken?

Fondsen en Partners