Albert van Dalsum
Uit Theaterencyclopedie
| Albert van Dalsum | ||
| | ||
| Foto: Henri van Berssenbrugge | ||
| Algemene informatie | ||
| Volledige naam | Albertus Wilhelmus van Dalsum | |
| Geboren | Nieuwer-Amstel, 4 januari 1889 | |
| Overleden | Eenigenburg, 25 oktober 1971 | |
| Land | Nederland | |
| Beroep | Acteur, Regisseur, Decorontwerper | |
| IMDb-profiel | ||
Foto: Ralph Prins. Collectie TIN.
Albert (Albertus Wilhelmus) van Dalsum (Nieuwer-Amstel, 4 januari 1889 - Eenigenburg, 25 oktober 1971) was een Nederlandse acteur, regisseur en decorontwerper.
Inhoud |
Biografie
Albert van Dalsum was een toneelspeler, toneelleider, decorontwerper en kunstschilder. Hij groeide op in Amsterdam, waar hij op de 3-jarige HBS al toneel speelde met Adolf Bouwmeester en Cor Ruys. Hij kreeg na zijn schooljaren een baan bij de Hollandsche Ijzeren Spoorweg Maatschappij, maar bleef zich met toneel bezighouden. Jan C. de Vos sr. bracht hem de kneepjes van het vak bij en bereidde hem voor op zijn debuut in 1908/09 bij het gezelschap van de gebroeders Van Lier. Per augustus 1909 zegde hij zijn baan op en werd hij beroepsacteur bij Willem Royaards, terwijl hij ook optrad als declamator. Hij speelde vrijwel direct leidende rollen en groeide uit tot één van onze groten. Als toneelleider én regisseur met een expressionistische stijl was hij betrokken bij de volgende gezelschappen: het Groot Tooneel (1918/19 met Gerard Arbous, Coen Hissink, Charles Gilhuys en Jacques Sluyters jr.), het Oost-Nederlandsch Tooneel (1929/30 met dr Wijnand Frans), het Amsterdamsch Tooneel (1930/31 met Eduard Verkade), Amsterdamsche Tooneelvereeniging (1932/38 met August Defresne), Zomerspelen 1939 (1938/39 met August Defresne), het Nederlandsch Tooneel (1938/40 met August Defresne en Cor van der Lugt Melsert), Studio (1940/42 met Paul Storm), START (1945/47 met August Defresne) en het Amsterdams Toneelgezelschap (1947/ 53 met August Defresne en Jo Sternheim). Behalve bij deze gezelschappen regisseerde hij in de loop der jaren bij de Hagespelers in het Voorhout, het Vereenigd Tooneel, het Groot-Nederlandsch Tooneel, de KVHNT van Saalborn en Verbeek, het Rotterdams Toneel, de Haagse Comedie, de Nederlandse Comedie, toneelgroep Theater en tal van studenten- en amateurtoneelverenigingen. In de oorlog weigerde Van Dalsum lid te worden van de Kultuurkamer (1942-1945). Hij en zijn vrouw vonden onderduikadressen in Brabant en Limburg. Niettemin bleef hij zo goed en zo kwaad als het ging acteren tussen de schuifdeuren voor huiskamergezelschappen. Daarnaast hield hij zich in Limburg bezig met amateurtoneel in samenwerking met dr Gabriël Beckers en voordrachten hield.
Albert van Dalsum was in 1919/20 en 1928/29 leraar aan de toneelschool en maakte ook naam als decorontwerper. Na een jarenlang samenzijn met Sara Heyblom trouwde hij in 1930 met Do van Hoogland. Jubilea: 16 maart 1935 als Othello in het gelijknamige stuk van Shakespeare (25 jaar), 29 oktober 1949 als Thomas Becket in De moord in de kathedraal van T.S. Eliot (40 jaar) en 9 december 1959 als Saul in Saul's dood van Abel Herzberg (50 jaar). Bij die laatste gelegenheid werd hem de Albert van Dalsumring overhandigd, die hij in 1964 uitreikte aan Paul Steenbergen en na Ko van Dijk sinds 1978 toebehoort aan Peter Oosthoek. Van Dalsum werd voorts benoemd tot Officier in de Orde van Oranje Nassau en Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, hij kreeg de Joost van den Vondelprijs van de Westfaalse Wilhelm Universität te Münster (1963) en de nominatie "beste mannelijke bijrol"voor zijn aandeel in "Biedermann en de brandstichters" (1959/60). Eind 1983 verscheen een door Jan Plekker samengestelde theaterdocumentaire over het werk van Dalsum, getiteld Albert van Dalsum, man van het toneel.
Albert van Dalsum door Paul Citroen, 1955. Collectie TIN.
Toneelloopbaan
Naast het acteren regisseerde Van Dalsum ook een aantal toneelstukken. Een van de meest spraakmakende was De Beul van Pär Lagerkvist, dat algemeen werd opgevat als gericht tegen het fascisme. Na stemmingmakende berichtgeving in De Telegraaf ontstond een rellerige atmosfeer, waarbij op 1 december 1935 de voorstelling met rook- en stinkbommen verstoord werd door een honderdtal Nationaal-Socialistische Beweging leden Ook schilderde hij veel decors van de toneelstukken waar hij aan meewerkte.
In die periode was Van Dalsum een van de bezoekers van de salon van de Zwolse advocaat Harro Bouman en zijn vrouw Carina,waar hij bevriend raakte met Adriaan Roland Holst, Vasalis, J.C. Bloem, Titus Leeser en andere kunstenaars. In 1939 speelde hij in de film Boefje naar het boek van M.J. Brusse.
Op 25 oktober 1971 overleed Albert van Dalsum in zijn woonplaats Eenigenburg. Hij ligt begraven in Tuitjenhorn, waar op 19 maart 2008 in museum Historisch Harenkarspel een koperen buste van één van Nederlands grootste toneelreuzen werd onthuld. De buste staat in een parkje op zo'n honderd meter van zijn graf.
Ring
Ter gelegenheid van zijn vijftigjarig toneeljubileum in 1960 werd de Albert van Dalsumringprijs ingesteld. De drager mocht zelf zijn opvolger aanwijzen. De eerste die de ring na en van hem kreeg was Paul Steenbergen (1963), daarna volgden onder meer Ko van Dijk jr. (1972) en Peter Oosthoek (1977). Er is ook een Albert van Dalsumprijs, de prijs van het Amsterdams Fonds voor de Kunst.
Gezelschappen
- Het Tooneel (1909-1914)
- De Koninklijke Vereeniging 'Het Nederlandsch Tooneel' (1914-1917, 1918-1920 en 1930-1932)
- Het Groot Tooneel (1918-1919)
- Het Rotterdamsch Tooneel o.l.v. Cor van der Lugt Melsert (1920-1921)
- Die Haghespelers in het Voorhout
- Het Vereenigd Tooneel onder leiding van Eduard Verkade (1921-1929)
- Het Oost-Neder landsch Tooneel te Arnhem van 1929 tot 1930 door hem zelf opgericht, samen met August Defresne en Wijnand Frans
- Amsterdamsche Tooneel-vereeniging van 1932 tot 1938 (als regisseur) samen met Defresne als vaste speler van de Stadsschouwburg
- Het Nederlandsen Tooneel van 1938 tot 1940, met Defresne en Van der Lugt
- De toneelgroep "Studio" van 1940-1942, opgericht samen met Paul Storm
Tweede Wereldoorlog
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland weigerde hij Albert van Dalsum van de Kultuurkamer te worden en in 1945 keerde hij pas in de Amsterdamse Stadsschouwburg terug met het gezelschap "Tooneelgroep Vijf Mei 1945"
Daarna vervolgde hij zijn carrière met rollen en/of leidinggeven bij:
- De Stichting Amsterdamsch-Rotterdamsch Tooneel (START), 1945 tot 1947, eveneens met Defresne
- Het Amsterdams Tooneelgezelschap, 1947-1953
- De Haagse Comedie
- De Nederlandse Comedie
- In toneelgroep 'Theater' speelde hij uitsluitend gastrollen
Theater/Dans
Voor een overzicht van alle voorstellingen zie: Alle voorstellingen van Albert van Dalsum
Overig
Trivia
- Van Dalsum huwde tweemaal. Het eerste huwelijk (1910) met Sophia Wilhelmina Jacoba de Nijs eindigde in 1928 in een scheiding. Twee jaar later huwde hij met Isidora Frederika Mogendorff (actrice en danseres, artiestennaam Do Mogendorff). Uit dit huwelijk werd een zoon geboren.
- Na zijn actieve periode aan het toneel kon hij zich meer toeleggen op het schilderen. Zijn werk, voornamelijk landschappen en stillevens, ontsteeg het niveau van de hobbyist. Hij heeft in de jaren 1965 tot 1970 regelmatig geëxposeerd in onder andere Den Haag, Amstelveen en Amsterdam.
Externe Links
Bronnen
- Wikipedia
- (Bron Acteurs- en Kleinkunstenaars-Lexicon van Piet Hein Honig, 1984).
